ارزیابی برگه آزمایش بتن توسط مهندس ناظر

 

یکی از چالش برانگیزترین مراحل نظارت ساختمان ، برای مهندس ناظر سازه در ساختمانهای بتنی و فلزی ، تحلیل برگه آزمایش بتن می باشد .
از آنجا که نمونه های بتن در شرایط آزمایشگاهی نگهداری می شود و نمی توان این شرایط را در کارگاه ایجاد کرد ، به عنوان مهمترین نکته باید بدانید که نتایج آزمایش بتن که توسط آزمایشگاه ارائه می شود ، فقط یک نظریه مشورتی بوده و مقاومت بتن اجرا شده به مواردی از جمله : حمل ، ریختن ، تراکم ، پرداخت و عمل آوری و نگهداری از بتن بستگی دارد . در صورتی که ناظر مطمئن باشد که این نتایج با بتن اجرا شده در کارگاه  همخوانی ندارد ، می تواند این نتایج را قبول نکند .
درخصوص نتیجه آزمایش بتن ، اگر مهندس ناظر برگه نتیجه آزمایش را که توسط آزمایشگاه ارائه شده تایید نکند ، می تواند دستور آزمایش مغزه گیری که یک آزمایش مخرب می باشد را صادر کرده و مالک می بایست تبعیت نماید . تنها مساله حقوقی که در اینجا وجود دارد اینست که درصورت اثبات حقانیت برگه آزمایش اول ، مهندس ناظر باید خود را آماده پرداخت خسارت به مالک نماید .
اما مهندس ناظر می تواند تایید بتن اجرا شده در کارگاه را منوط به ارائه برگه آزمایش ممهور به مهر آزمایشگاه معتبر نماید . یعنی ناظر میتواند در گزارش خود به مرجع صدور پروانه اعلام نماید " تایید بتن اجرا شده در . . . . . . منوط به ارائه برگه آزمایش می باشد ."
اما لزومی ندارد که بعد از ارائه این برگه از طرف مالک ، مهندس ناظر استحکام بتن اجرا شده در آن مقطع را به صورت مکتوب ، تایید نماید و هیچ مرجعی نیز نمی تواند ناظر را مجبور به تایید استحکام نماید . بلکه کافیست مهندس ناظر برگه آزمایش را مهر و امضاء نموده و بنویسد " روئیت گردید "


ضوابط پذیرش بتن های مصرفی در کارگاه ، مطابق مبحث نهم مقررات ملی ساختمان:
نکته :
1 )  نمونه برداری عبارتست از میانگین نتایج دو یا چند آزمونه مشترک که از یک مقطع تهیه شده و در شرایط یکسان، تهیه ، اجرا و نگهداری شده باشند . همچنین نتایج این آزمونه ها باید به اندازه کافی به یکدیگر نزدیک باشند .
2 ) آزمونه های استاندارد ، استوانه ای به قطر 15 سانت و ارتفاع 30  سانت می باشند . البته این آزمونه ها به صورت غیر استاندارد مکعبی در ابعاد 15 *15*15 سانت و 20*20*20 سانت نیز تهیه می شوند که در صورت مکعبی بودن این آزمونه ها باید مقاومت آنها از روشهای زیر به مقاومت نظیر آزمونه های استوانه ای تبدیل شوند :
الف ) مراجعه به جداول 9-5-1، 9-5-2 و 9-5-3  مبحث نهم مقررات ملی صفحه 34  و استفاده از ضرائب تبدیل ارائه شده در این جداول .
ب ) استفاده از ضرائب تجربی زیر :
ضریب 72/0 در آزمونه های مکعبی 20*20*20   
ضریب 8/0 در آزمونه های مکعبی 15*15*15
3 ) نمونه برداری حتماً باید تصادفی باشد .
4 ) نمونه برداری در محل ریختن بتن انجام شود . اغلب سازندگان اصرار دارند نمونه برداری در محل تراک میکسر و قبل از ریخته شدن در پمپ بتن و انتقال به قالب انجام شود ، زیرا قصد دارند بعد از نمونه برداری ، به بتن آب یا مواد افزودنی غیر استاندارد اضافه کرده و به اصطلاح بتن را روان تر نمایند . که این عمل تخلف محسوب شده و ناظر می تواند این بتن را تایید نکند .
5 ) در صوتی که ناظر تشخیص دهد در ساخت بتن ، کنترل کیفیت مطلوبی وجود ندارد و بتن به صورت یکنواخت ساخته نمی شود ، می تواند تعداد آزمونه ها را که در بند 9-10-8-2 مبحث نهم مشخص کرده ، افزایش دهد .
6 ) در شرایط زیر می توان نمونه گیری انجام نداد : ( مطابق بند 9-10-8-3 مبحث نهم )
الف ) حجم بتن مصرفی کمتر از 30 متر مکعب باشد .
ب ) اطمینان از رضایت بخش بودن کیفیت بتن مصرفی برای مهندس ناظر .


ارزیابی مقاومت بتن ساخته شده مطابق با مبحث نهم مقررات ملی چگونه است:
 1 ) برای ارزیابی مقاومت بتن ساخته شده ، نیاز به حداقل سه نمونه برداری متوالی می باشد .
2 ) پس از ارزیابی مقاومت بتن ساخته شده ، این بتن در یکی از رده های پذیرشی زیر قرار می گیرد :

الف ) قابل قبول
 در بند 9-10-8-5 مبحث نهم مقررات ملی سه گام را جهت بررسی مقاومت نمونه ها ارائه کرده که مهندس ناظر می بایست مطابق آنها ، مقاومت نمونه ها را بررسی نماید .
X1 , X2 , X3  نتایج سه نمونه برداری متوالی می باشند .
گام اول : اگر این گام بر قرار بود نیازی به گام دوم نبوده و بتن مورد تایید می باشد و در صورت عدم برقراری روابط زیر ، باید سراغ گام دوم بروید :


                                      


 در صورتی که هر دو رابطه فوق به طور همزمان برقرار بودند ، در آن صورت بتن از نظر مقاومت ، " قابل قبول " بوده و در غیر اینصورت گام سوم باید بررسی شود .

در صورتی که هر دورابطه فوق برقرار باشد ، بتن " غیر قابل قبول " شناخته می شود .
یادآوری : فقط زمانی می باید گام سوم کنترل شود که بتن در گامهای اول و دوم قابل قبول شناخته نشود .


ب ) نحوه برخورد با بتن های " غیر قابل قبول از نظر مقاومت " ( بتنهای کم مقاومت ) یا بتنهای کم دوام (مطابق با بند 9-10-8-6 مبحث نهم )
در صورتیکه مقاومت بتن اجرا شده ، در قسمت ( الف ) به عنوان بتن غیر قابل قبول معرفی شود ، مهندس ناظر باید توسط تدابیر زیر به اطمینان برسد که بتن از نظر باربری ، مورد اطمینان می باشد ، اما در هر صورت نباید مقاومت آزمونه ها کمتر از 16 مگاپاسکال باشد .
1 ) مهندس ناظر می بایست مشخص نماید این آزمونه ها مربوط به کدامیک از اعضاء بوده و طی نامه ای با متن زیر ، از مهندس طراح درخواست نماید تا طی تحلیل مجدد ، اعضایی از سازه را که از بتن کم مقاومت ساخته شده اند مورد ارزیابی قرار داده و تعیین نماید ظرفیت باربری ساختمان به ازای بتن کم مقاومت ، قابل قبول است یا خیر ؟
در صورتی که ظرفیت باربری از لحاظ مهندس طراح قابل قبول باشد ، مهندس ناظر می تواند بتن اجرا شده را تایید نماید .
جناب آقای / سرکار خانم مهندس . . . . . . . . . طراح محترم ساختمان به شماره پرونده شهرداری . . . . . . و آدرس . .. . . . . احتراماً اینجانب مهندس . . . . . . . ناظر سازه ساختمان فوق الذکر به اطلاع می رساند ، باتوجه به اینکه مقاومت مشخصه 28 روزه بتن مقطع . . . . . . . این ساختمان طی نتایج پیوست ، به مقاومت پیش بینی شده در نقشه ها نرسیده و غیر قابل قبول ارزیابی گردید . در صورت امکان این ساختمان را با نتایج حاصله تحلیل مجدد نموده و مورد بازبینی قراردهید تا مشخص گردد ظرفیت باربری این ساختمان با این نتایج قابل قبول است یا خیر ؟
در ضمن مهندس ناظر باید طی یک دستورکار کتبی ، مالک را ملزم نماید تا با پرداخت هزینه مجدد طراحی به مهندس طراح ، نتیجه بازبینی تحلیل سازه با نتایج حاصله را کتباً به ناظر اعلام نماید .
2 ) در صورتی که شرط بند 1 برآورده نشود ، مهندس ناظر طی درخواست کتبی از محاسب درخواست نماید تا طی تحلیل مجدد کل اعضاء ساختمان به ازای استفاده از بتن کم مقاومت در برخی اعضاء که مشخص شده ، قابل قبول است یا خیر ؟
در این حالت اگر ظرفیت باربری ساختمان به صورت هماهنگ پاسخ دهد ، مهندس ناظر می تواند این بتن را تایید نماید .
3 ) در صورتیکه بندهای 1 و 2 پاسخ مناسب را ندهد ، مهندس ناظر مالک را ملزم به مغزه گیری ( کُر گیری ) از نقاطی که احتمال میدهد از بتن کم مقاومت تشکیل شده می نماید . برای تشخیص قسمتهای مشکوک تر به استفاده از بتن کم مقاومت می توان از آزمایشهای غیر مخرّب مانند آزمایش اولتراسونیک ( فراصوت ) نموده و پس از تشخیص اعضای با بتن کم مقاومت ، از این نواحی مغزه گیری نماید .
توصیه می شود مغزه گیری از نقاطی انجام شود که حساسیت سازه ای کمتری داشته و مغزه گیری موجب ضعف اساسی در عضو نمی گردد .
4 ) مغزه ها باید در شرایطی که ساختمان در حال بهره برداری قرار دارد آزمایش شوند . یعنی اگر :
ساختمان در شرایط خشک می باشد ، مغزه ها بمدت 7روز در هوای با دمای 27-16 درجه سانتیگراد .
ساختمان در شرایط مرطوب یا غرقاب می باشد ، مغزه ها را به مدت حداقل 40 ساعت غرقاب کرده و سپس به صورت مرطوب استفاده شود .
نتایج این آزمایشها باید به مقاومت نمونه استوانه ای استاندارد تبدیل گردد .
5 ) در قسمتهایی که مغزه گیری انجام شده ، در صورتی می توان بتن را از نظر تامین مقاومت قابل قبول دانست که متوسط مقاومت فشاری سه مغزه حداقل برابر با 85/0 مقاومت فشاری مشخصه باشد و در ضمن مقاومت فشاری هر کدام یک از مغزه ها نباید از 75/0 مقاومت فشاری مشخصه کمتر باشد .
مهندس ناظر در صورت مشکوک بودن به نتایج مغزه گیری ، می تواند آزمایش را تکرار نماید .
6 ) اگر بعد از اعلام نتایج مغزه گیری در بند 5 ، هنوز ظرفیت باربری ساختمان مورد تردید باقی بماند ، مهندس ناظر دستور آزمایش بارگذاری مطابق استانداردهای مربوطه و اجرای طرح تقویت را بر روی اعضای مشکوک صادر می نماید .
نکته : آزمایش بارگذاری بر اعضای مشکوک به هیچ عنوان نمی تواند مشخص نماید که بتن دارای مقاومت مطلوب هست یا خیر . بلکه فقط نشان دهنده آنست که عضو مورد نظر ، در زمان بارگذاری واقعی در زمان بهره برداری ، عکس العمل مورد نظر را از خود نشان می دهد یا خیر . به همین دلیل است که مهندسین ناظر کم تجربه در این مورد بهتر است با مشورت گرفتن از مهندسین با تجربه تر ، تمام جوانب کار را مورد نظر قرار دهند .
7 ) در صورتی که بعد از انجام مراحل گفته شده ، هنوز نتیجه مطلوب برای پذیرش بتن کم مقاومت بدست نیامده است ، بهتر است مقاوم سازی یا تخریب عضو معیوب ، در دستورکار قرار گیرد .
از جمله می توان با تغییر بارهای مرده و زنده  توسط تغییر نقشه ساختمان و اقداماتی از این دست ، که با همکاری طراح ، ناظر و کارفرما صورت می گیرد سعی شود تا بتن را به حد قابل قبول رسانده و تخریب کل یا بخشی از ساختمان را به عنوان آخرین راه در دستور کار قرار داد . زیرا تخریب ساختمان غیراز هدر دادن سرمایه های ملی ، می تواند تاثیر منفی بر سایر اعضاء سالم ساختمان نیز بگذارد .
 ج ) عدم پذیرش قطعی
 از آنجا که این مرحله از تشخیص ، بعد از اجرای بتن سازه ای انجام می شود ، لازم است تمام مراحل ذکر شده در بند (ب) در این مرحله نیز انجام شود .

 

نکته : مطابق بند 9-10-8-10 مبحث نهم ، مهندس ناظر می تواند به دلایل زیر ، آزمونه های بتن را در مرحله پذیرش،  غیر قابل قبول تلقی کرده و از رده خارج نماید :
عدم یکنواختی بتن تازه ، عدم تراکم صحیح بتن ، نگهداری بتن در محیطی با دمای کمتر یا بیشتر از محدوده استاندارد خصوصاً در روزهای اول عمر بتن ، فراهم ننمودن پوشش مانع تبخیر آب بر روی آزمونه ها در روز اول ، بروز شوک حرارتی و رطوبتی بتن در شرایط غیر استاندارد ، انجام آزمایش تعیین مقاومت فشاری بر روی آزمونه های با سطح ناصاف و غیر گونیا یا لب پریده ، عمل آوری دمایی یا رطوبتی در شرایط غیر استاندارد ، اعمال ضربه به آزمونه ها در روزهای اول و در زمان خارج کردن از قالب .


سخن پایانی :
حضور مهندس ناظر سازه در زمان بتن ریزی بسیار با اهمیت بوده و می تواند نقش بسیار مهمی را در گرفتن پاسخ مناسب از قطعات بتنی ساختمان داشته باشد . زیرا همانطور که گفته شد مهمترین بخش اجرای بتن را می توان اختلاط بتن ، حمل ، تخلیه ، ویبره کردن بتن و عمل آوری آن بر شمرد . متاسفانه بسیار دیده شده که مهندسین ناظر ، اجرای بتن را کنترل نکرده و مالک نیز در این مرحله که بسیار نیز حساس می باشد کوتاهی کرده و در نهایت بتن اجرا شده پاسخگوی بار وارده در زمان بتن ریزی نخواهد بود .
یکی از نکات بسیار با اهمیت بتن ریزی که باید ناظر کنترل نماید ، افزودن آب به مخلوط بتن می باشد که کاملا غیر قانونی بوده و ناظر می تواند از تخلیه این بتن جلوگیری کرده و در صورت تخلیه کردن آن ، استحکام قطعه اجرا شده توسط این بتن را زیر سوال ببرد .
عدم تایید استحکام بتن توسط مهندس ناظر و اثبات استحکام آن توسط مالک در بسیاری از موارد هزینه های بالایی داشته و در صورت اثبات مقاومت مشخصه بتن اجرا شده ، مالک می تواند مبلغ قابل توجهی از این هزینه را توسط شکایت از ناظر دریافت نماید .مهندس علی بهرامیان بذل


  نظرات کاربران (0 نظر)

شما هم می توانید در مورد این مطلب نظر دهید نظر خود را بنویسید
امتیاز شما به این محصول: